„Ścieżkami Pana Herberta” – obchody 100. urodzin Zbigniewa Herberta w Sienie i Orvieto

Szczegóły

Agnieszka Urbaniak

Odsłony: 649

Barbarzyńca w ogrodzie to zbiór esejów Zbigniewa Herberta, który ukazał się po raz pierwszy w 1962 roku nakładem wydawnictwa Czytelnik w Warszawie. Te poświęcone kulturze i sztuce szkice powstały jako efekt podróży Herberta po Europie, którą odbył pomiędzy majem 1958 a kwietniem roku 1960. W słowie od autora zamieszczonym na początku wskazywanej publikacji przeczytać można: „Czym jest ta książka w moim pojęciu? Zbiorem szkiców. Sprawozdaniem z podróży. Pierwsza podróż realna po miastach, muzeach i ruinach. Druga – poprzez książki dotyczące widzianych miejsc. Te dwa widzenia, czy dwie metody, przeplatają się ze sobą”. Jednym z krajów odwiedzonych wówczas przez pisarza były Włochy. I to one, w roku 2024, czyli w stulecie urodzin poety, stały się przestrzenią pozwalającą przypomnieć jego sylwetkę i twórczość poprzez organizację interdyscyplinarnego projektu ph. „Ścieżkami Pana Herberta”. Działanie to, zrealizowane przez Instytut Adama Mickiewicza we współpracy z włoskimi Urzędami Miejskimi w Sienie i Orvieto oraz Instytutem Polskim w Rzymie, wspierane przez Fundację 64 im. Zbigniewa Herberta oraz UNESCO, to instalacja złożona z siedmiu standów, które stanęły w miejscach odwiedzonych przez Herberta w 1959 roku i następnie przez niego opisanych. Wszystkie siedem punktów to przestrzenie szczególnie istotne z perspektywy tamtej podróży. Składające się na ten herbertowski szlak cztery sieneńskie punkty (Palazzo Pubblico, Pinacoteca Nazionale di Siena, Santa Maria della Scala, Fortezza Medicea) oraz trzy znajdujące się w Orvieto (stacja kolejki P. Cahen Funicolare, Via dei Gualtieri / Via del Duomo – główne ulice miasta, Piazza Duomo – plac przy katedrze) stanowią trasę dającą możliwość zwiedzania Sieny i Orvieto szlakiem polskiego poety-podróżnika.

Przemierzając tę drogę, na każdym ze standów znaleźć można zdjęcie przedstawiające podobiznę pisarza, tekst odnoszący się do jego biografii oraz fragment z Barbarzyńcy w ogrodzie w języku włoskim i angielskim. Znajdujący się na każdej z plansz kod QR umożliwia wysłuchanie wersji audio fragmentów esejów w obu projektowych językach. I choć celem podstawowym projektu jest popularyzacja wiedzy na temat twórczości polskiego pisarza, będącego równocześnie znawcą kultury i sztuki europejskiej, włączenie się w tę formę obchodów jubileuszowych stanowić może niezwyczajną formę turystyki wzbogaconej o literacki pierwiastek. „Jeśli do czegokolwiek można porównać katedrę w Orvieto, to do pierwszej litery iluminowanego rękopisu, do wysokiego A gęstego od upojenia. […] Katedra stoi (jeśli ten nieruchomy czasownik jest odpowiedni dla czegoś, co rozdziera przestrzeń i przyprawia o zawrót głowy) na obszernym placu, a otaczające kilkupiętrowe budynki po chwili gasną i przestaje się je dostrzegać. Pierwsze wrażenie nie różni się od ostatniego i dominuje uczucie niemożności oswojenia się z tą architekturą” – pisał Herbert w swojej książce. I choć widok promieniejącej w słońcu gotyckiej świątyni (Duomo) z kunsztowną rozetą, rozbudowanymi portalami oraz płaskorzeźbami przedstawiającymi dzieje świata od stworzenia aż do Sądu Ostatecznego na długo pozostaje w pamięci, a wnętrze skrywające malowidła Fra Angelico i Luki Signorellego dorównuje pięknem fasadzie, dopiero wysłowione w herbertowskim opisie nabierają najpełniejszego wyrazu, pozwalając na głębsze spojrzenie na odwiedzane współcześnie miejsca. Zainicjowany 7 czerwca w Sienie projekt był dostępny dla zwiedzających oba włoskie miasta do 1 listopada 2024 roku. Równocześnie specjalnie na potrzeby projektu Instytut Adama Mickiewicza przygotował premierowy przekład fragmentów Barbarzyńcy w ogrodzie w tłumaczeniu prof. Andrei Ceccherelliego. Zbiór esejów, dzięki współpracy z wydawnictwem Adelphi, w nieodległej przyszłości pojawi się na włoskim rynku wydawniczym.

Agnieszka Urbaniak