Europejskie Dni Dziedzictwa 2024 – odrzańska wystawa w Bibliotece Norwida

Szczegóły

Agnieszka Urbaniak

Odsłony: 587

Tematem wystawy zorganizowanej przez Wojewódzką i Miejską Bibliotekę Publiczną im. Cypriana Norwida w Zielonej Górze w ramach Europejskich Dni Dziedzictwa 2024 stała się Odra, rzeka rozumiana jako szlak komunikacyjny, specyficzny ekosystem przyrodniczy o potencjale turystycznym, ale również przestrzeń aktywności społecznej, twórczej i kulturowej.

Przygotowana w zielonogórskiej bibliotece wystawa pod tytułem „Szlaki. Sieci. Połączenia – Odra”, wpisująca się w temat zaproponowany dla tegorocznych obchodów przez Narodowy Instytut Dziedzictwa, była okazją do zaprezentowania ciekawych zbiorów oraz inicjatyw podmiotów w swojej działalności odnoszących się do tematyki Odry. Tym samym w ramach przedsięwzięcia kuratorki wystawy, Agnieszka Urbaniak i Maria Radziszewska, zaprezentowały zwiedzającym bogate zbiory (publikacje książkowe, mapy, fotografie) Działu Informacji Regionalnej i Bibliograficznej oraz Działu Zbiorów Specjalnych zielonogórskiej biblioteki. Materiały te obejmowały zarówno pozycje monograficzne (całościowo traktujące o fenomenie Odry), jak i zbiory pozwalające na wielowątkową, często nieoczywistą narrację w przedmiotowym zakresie. Bogactwo zbiorów zielonogórskiej biblioteki pozwoliło bowiem organizatorom na ukazanie Odry z jednej strony w kontekście historyczno-politycznym i gospodarczym (jako odrzański szlak wodny), a z drugiej – turystyczno-przyrodniczym (obejmującym również materiały kartograficzne).

Szczególną uwagę odbiorców w tej części ekspozycji przykuwały obiekty obrazujące zmianę retoryki okołoodrzańskiej, wpisującej się w propagandową opozycję haseł „rzeka niezgody – rzeka pokoju”: od najstarszych, niemieckojęzycznych publikacji książkowych, po przedstawiające istotne momenty światowej historii fotografie, dokumentujące proces ustalania granicy państwowej Polski na Odrze i Nysie.

Wśród obecnych na wystawie materiałów istotną reprezentację stanowiły czasopisma z Odrą w tytule oraz publikacje książkowe ilustrujące wątek literackich konotacji Odry: teksty niemieckich autorów z obszaru Środkowej i Dolnej Odry stworzone przed rokiem 1945, pamiętniki i wspomnienia powojennych osadników Ziem Zachodnich czy zbiory wierszy i opowiadań odnoszących się do Odry. Szczególną uwagę w tym obszarze przykuwała nowość z kolekcji zielonogórskiej biblioteki, obecna na polskim rynku wydawniczym staraniami Wydawnictwa Naukowego Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, interesująca monografia Literackie dorzecze Odry, autorstwa dr Marty Bąkiewicz, poświęcona odrzańskim narracjom w literaturze polskiej i niemieckiej po roku 1945.

Nie mniejszym zainteresowaniem zwiedzających ekspozycję cieszyły się dokumenty wydane przez Oddział Orientacji i Poradnictwa Zawodowego Wydziału Przemysłu, Drobnej Wytwórczości i Zatrudnienia Urzędu Wojewódzkiego w Zielonej Górze, pozwalające wrócić pamięcią do historii wybranych lubuskich zakładów przemysłowych z Odrą w nazewnictwie: Zaodrzańskich Zakładów Przemysłu Metalowego im. Marcelego Nowotki „Zastal”, Nowosolskiej Fabryki Nici „Odra”, Zielonogórskiego Przedsiębiorstwa Budowlanego „Nadodrze” czy Spółdzielni Inwalidów „Odra” w Zielonej Górze.

Dzięki swojej rozbudowanej formie, zaproponowana przez zielonogórską bibliotekę wystawa stała się również niezwykłą okazją do zaprezentowania działań podejmowanych przez artystę muzycznego Michała Zygmunta w ramach projektu „Dźwiękowy Szlak Odry”, będącego zapisem „dźwięków charakterystycznych dla Nadodrza, pozyskanych poprzez ustawienie w nich dźwiękołapek – drewnianych soczewek wzmacniających wrażenia akustyczne, umożliwiających bezpośrednie i bezinwazyjne ich nasłuchy” (https://odrasound.design/2021/03/15/dzwiekowy-szlak-odry/).

Multimedialne uzupełnienie wystawy stanowiła jej interaktywna część przygotowana przez Stowarzyszenie 515. Kilometr Odry z Krosna Odrzańskiego, poświęcona eksperymentom dźwiękowo-przyrodniczym wokół zagadnień ekosystemów rzecznych. Projekt ten, sfinansowany przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię z Funduszy EOG i Funduszy Norweskich w ramach Program Aktywni Obywatele – Fundusz Regionalny, powstał po katastrofie na Odrze w roku 2022, służąc edukacji ekologicznej w zakresie Odry. Nośnikiem ekspozycji w obszarze tym był ekran dotykowy umożliwiający zwiedzającym samodzielną interakcję.

Uzupełnienie całości przedsięwzięcia stanowiły, ukazujące przepiękne nadodrzańskie pejzaże, prace Marzeny Dempskiej, Wirginii Gromek-Matczuk, Krzysztofa Modrzejewskiego, Ireneusza Nowaka, Cezarego Nowickiego, Barbary Toczyskiej, Lidii Wierzbickiej i Wojtka Zieleniewskiego – członków Zielonogórskiego Towarzystwa Fotograficznego, do którego to organizatorzy, podobnie jak do Magdaleny Bobryk, prezeski Stowarzyszenia 515, kierują szczególne wyrazy wdzięczności za współpracę przy tworzeniu tego niezwykle interesującego, wielowymiarowego projektu.

Agnieszka Urbaniak